OTK logo
Menu
 Strona główna
 Informacje
 Linki
 Kontakt
 Biuletyn
 Publikacje OTK
 Audycje RTV
 Chaczkar
 Galeria
 Zarząd OTK
 Nagrania Wideo
 Filmy Wideo
 Facebook
 OTK w Google+
 Wiadomości z Armenii
Tłumacz przysięgły języka ormiańskiego

Informacje
Twój IP:
54.81.44.47
Twoja domena:
ec2-54-81-44-47.compute-1.amazonaws.com
Twoja przeglądarka:
CCBot/2.0 (http://commoncrawl.org/faq/)
"Uptime" serwera:
119 dni, 4 godzin, 7 minut



Podstonę odwiedzali następujące Roboty:

GoogleBot 506 MSNbot 13 Yahoo! 86
onet 0 Szukacz 0 Netsprint 0
Chaczkar _ Խաչքար


 Chaczkar w Krakowie _ Խաչքար Կրակովում

Jacek Chrząszczewski [Kraków]

PROJEKT CHACZKARU ORMIAŃSKIEGO PRZY KOŚCIELE ŚW. MIKOŁAJA W KRAKOWIE

 

Idea: Dnia 24 kwietnia Ormianie na całym świecie obchodzą rocznicę Genocydu - ludobójstwa dokonanego na około 1,5 mln ludności ormiańskiej w Turcji w 1915 roku. Ta pierwsza w XX wieku eksterminacja 1/3 całego narodu, ze względu na jego odrębność etniczną i religijną, odbiła się echem również w literaturze polskiej - w "Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego. Co roku w rocznicę ludobójstwa ksiądz kanonik Tadeusz Zaleski, duszpasterz Ormian w Polsce, odprawia w kościele św. Mikołaja w Krakowie mszę świętą w obrządku ormiańskim, w której uczestniczy ambasador Republiki Armenii, członkowie korpusu dyplomatycznego innych państw, posłowie na sejm RP, przedstawiciele wojewody małopolskiego oraz prezydenta i rady miasta Krakowa. W czasie tej uroczystości Ormianie polscy wspominają również groby swoich zmarłych, pozostawione w ciągu minionych siedmiu wieków na rozległych kresach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, a także własne tragedie z ostatniej wojny światowej - aresztowanie i wywiezienie przez NKWD na Sybir wielu księży ormiańskokatolickich oraz okrutne mordy dokonane w dniach 19-21 kwietnia 1944 roku przez ukraińskich nacjonalistów z UPA na Ormianach i Polakach mieszkających w Kutach w Karpatach Wschodnich, a także podobne wydarzenia 15-20 stycznia 1945 roku w Baniłowie nad Czeremoszem na Bukowinie oraz w innych miejscowościach kresowych. Po mszy składane są kwiaty i zapalane znicze pod XIV-wieczną latarnią umarłych, stojącą przy kościele św. Mikołaja, a przeniesioną tu z dawnego cmentarza trędowatych na Pędzichowie. Po tegorocznych uroczystościach, składając wizytę prezydentowi miasta, ormiański ambasador - dr Aszot Howakimian wyraził ubolewanie, że Ormianie nie mają w Krakowie miejsca, w którym mogliby upamiętnić swoich zmarłych. Tak zrodził się pomysł wzniesienia niewielkiego pomnika. Znalezienie dla niego lokalizacji oraz wykonanie projektu powierzono piszącemu te słowa.

Lokalizacja:Najbardziej odpowiednie dla usytuowania monumentu wydało mi się miejsce uświęcone już wieloletnią tradycją obchodów i znane większości Ormian - w pobliżu latarni umarłych przy kościele św. Mikołaja, jednakże z zachowaniem stosownej odległości od tych cennych zabytków. Od ulicy Kopernika parcelę kościelną oddziela w tym miejscu ażurowe ogrodzenie i szpaler drzew, który wraz z kościołem tworzy kameralne i zaciszne wnętrze urbanistyczne, idealnie nadające się do uroczystości plenerowych, nie kolidujących z nabożeństwami w kościele. Od strony wschodniej wnętrze to jest zamknięte wysokim murem oporowym, odgradzającym kościół od nasypu kolejowego. Mur ten i wystająca zza niego zieleń stanowi dobre tło dla pomnika. Usytuowanie monumentu po stronie wschodniej parceli odpowiada średniowiecznej tradycji orientowania świątyń chrześcijańskich, a ponadto wskazuje kierunek lwowski, przypominając jednocześnie, że właśnie tędy - przez dawną bramę Mikołajską, obok kościoła św. Mikołaja - wychodził z Krakowa szlak handlowo-komunikacyjny, prowadzący przez Mogiłę, Korczyn i Sandomierz na Ruś. Tą drogą przybywali do miasta kupcy ormiańscy, a także poselstwa Ormian lwowskich i kamienieckich do króla polskiego.

Chaczkar: Tradycyjną formą upamiętnienia ważnych wydarzeń historycznych oraz osób zmarłych jest w kulturze ormiańskiej chaczkar, czyli "kamień krzyżowy”. Jego początków należy szukać już w starożytnym królestwie Urartu w IX-VI wieku p.n.e. Wtedy to - na wzór asyryjski - stawiano na cokołach wysokie kamienne słupy z napisami wykutymi pismem klinowym. Niekiedy przedstawiano też na nich wizerunki różnych postaci. Przesłanie i forma tych obelisków uległa zmianie po wprowadzeniu w Armenii chrześcijaństwa w 301 roku. Zaczęto wówczas burzyć dawne sanktuaria pogańskie, a na ich miejscu stawiać czworoboczne filary lub kolumny opatrzone znakiem krzyża - symbolem zwycięstwa wiary chrystusowej. Z czasem tradycyjne jedno- lub dwusłupowe pomniki zaczęły ewoluować ku formie stojącej płyty. W wiekach IV-VIII powstawały jeszcze proste stele pamiątkowe o wysokości 2-8 m, pokryte ze wszystkich stron płaskorzeźbami, ustawione na sześciennych bazach i zwieńczone kapitelami z motywem krzyża. Od połowy IX wieku formę steli zastąpiły chaczkary - wysokie, prostokątne płyty kamienne, ozdobione od przodu płaskorzeźbionymi krzyżami i motywami roślinnymi o symbolice Drzewa Życia. Największy rozkwit sztuka rzeźbienia chaczkarów osiągnęła w okresie XII-XIV wieku, kiedy to filigranowe plecionki, kute w masywnych płytach z tufu wulkanicznego lub bazaltu, zaczęły przypominać misterny haft. Chaczkary Ormian polskich były na ogół skromniejsze od tego typu dzieł w rdzennej Armenii. Na terenie dawnej Rzeczypospolitej największy zespół chaczkarów i krzyży wotywnych zachował się w katedrze ormiańskiej we Lwowie. To właśnie do motywów dekoracyjnych, ornamentów i detali architektonicznych tej najważniejszej świątyni Ormian polskich świadomie nawiązałem w swoim projekcie chaczkaru krakowskiego.

Projekt: Chaczkar jako całość ma przypominać Ormianom główną apsydę ich katedry lwowskiej. W tym celu na środku pionowo ustawionego bloku z wapienia lub jasnoszarego piaskowca wykuta zostanie głęboka nisza, zwieńczona typowo wschodnim łukiem trójlistnym w formie tak zwanego "oślego grzbietu”. W głębi niszy wykuty będzie krzyż ormiański, który - zgodnie z legendą - zakwitł po ukrzyżowaniu Zbawiciela. Nad bocznymi ramionami krzyża znajdą się medaliony ze skrótami imion Pańskich: HISUS KRISTOS. Z dwóch stron niszę środkową będą flankowały płyciny z przeplatającym się półwałkiem "łańcucha seldżuckiego”. Jest to ornament, który pojawił się po raz pierwszy około 1264 roku na portalu medresy Ince Minareli w Konyi w tureckiej Anatolii, a następnie rozpowszechnił się w budownictwie islamskim i ormiańskim w Azji Mniejszej i na Krymie. Stamtąd przeszczepiono go na filary katedry Ormiańskiej we Lwowie. Zaprojektowany przeze mnie chaczkar będzie zwieńczony gzymsem stalaktytowym - tak zwanym mukarnasem, złożonym ze spiętrzonych elementów nisz pryzmatycznych. Pochodzenie tego misternego wzoru nie zostało do dziś w pełni wyjaśnione. Prawdopodobnie wywodzi się on ze staroperskiej sztuki układania sklepień lub z dawnego indyjskiego budownictwa drewnianego. Jako ornament kamienny zastosowano go po raz pierwszy zapewne w XI wieku w Iranie przy wznoszeniu wież grobowych. Około roku 1125 pojawił się na fasadzie fatymidzkiego meczetu al-Akmar w Kairze, a w XIV wieku dotarł do Hiszpanii. Z czasem stał się popularny w architekturze sakralnej, rezydencjonalnej i użytkowej krajów muzułmańskich i Armenii. W wiekach XIV-XVIII wykorzystywano go w Iranie do tworzenia monumentalnych portali i liwanów medres, zdobiono nim żagielki i trompy pod kopułami, sklepienia nisz, głowice kolumn oraz gzymsy. Występował też u wejść do karawanserajów oraz w świątyniach chrześcijańskich w Armenii i na Krymie. W XIV wieku zastosowano go we wnęce chrzcielnicy oraz na gzymsach katedry ormiańskiej we Lwowie. W cokole chaczkaru krakowskiego zaprojektowałem trójkątnie wcięte nisze, przypominające wnęki w ścianach apsyd kościołów ormiańskich, zwane chorhyrdanoc, przeznaczone do przechowywania darów eucharystycznych. Między wnękami na fasadzie zachodniej przewiduję wykucie dwujęzycznego napisu: HAJERIN / ORMIANOM. Nad wnękami w elewacjach południowej i północnej zostaną wykute tak zwane "krzyże wotywne”, podobne do tych, licznie pokrywających ściany katedry lwowskiej. Pierwotnie pod takimi krzyżami znajdowały się wsporniki, na których stawiano świece lub zawieszano lampki oliwne dla upamiętnienia zmarłych. O nieuchronności przemijania i wielowiekowej historii Ormian będzie przypominać zegar słoneczny, umieszczony w górnej części elewacji południowej chaczkaru. Na wschodniej (tylnej) elewacji monumentu zostanie wykuty napis następującej treści:

CHACZKAR,
CZYLI
"KAMIEŃ KRZYŻOWY”
Z ORMIAŃSKIM
"KRZYŻEM KWITNĄCYM”,
UPAMIĘTNIA ORMIAN,
KTÓRZY OD XIV WIEKU MIESZKALI W POLSCE
I POŁOŻYLI WIELE ZASŁUG DLA RZECZYPOSPOLITEJ.
MONUMENT JEST POŚWIĘCONY RÓWNIEŻ:
OFIAROM LUDOBÓJSTWA DOKONANEGO
NA ORMIANACH W TURCJI W 1915 ROKU,
ORMIANOM I POLAKOM ZAMORDOWANYM
PRZEZ UKRAIŃSKICH NACJONALISTÓW Z UPA
19-21 IV 1944 W KUTACH NAD CZEREMOSZEM,
15-20 I 1945 W BANIŁOWIE RUSKIM NA BUKOWINIE
ORAZ W INNYCH MIEJSCOWOŚCIACH KRESOWYCH,
KSIĘŻOM ORMIAŃSKOKATOLICKIM
ARESZTOWANYM, ZABITYM LUB WYWIEZIONYM NA SYBIR
PRZEZ SOWIECKIE WŁADZE OKUPACYJNE
W LATACH II WOJNY ŚWIATOWEJ.

 




Webmaster K. Khachatryan
Ormianie w Krakowie. © 2000 - 2015
Armenia.pl -|- Katalog.Armenia.pl -|- Forum.Armenia.pl -|- Szkola.Armenia.pl -|- video.Armenia.pl


armenia ormianie armenia ormiańskie armenia ormiański kraków hayastan հայաստան հայկական լեհաստան կրակով armenia ormianie